สติกเกอร์บาร์โค้ดสำหรับจัดสต็อก ควรใส่ข้อมูลยังไง?
บ้างครั้ง สินค้าหน้าตาคล้ายกันจนเราหยิบมาผิด นับสต็อกแล้วจำนวนก็ไม่ตรง เสียเวลาหาว่าสินค้าเป็นชั่วโมง ปัญหาพวกนี้อาจเริ่มต้นแก้ได้จากการทำข้อมูลบนฉลากให้เหมาะกับวิธีการทำงานของแต่ล่ะธุรกิจ
เช่น รหัสสินค้าที่เรากรอกในระบบและค้นหาได้ บาร์โค้ด หรือ ชื่อสินค้าสั้น ๆ ฉลากแต่ละธุรกิจไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน สิ่งสำคัญคือคนหยิบสินค้าอ่านเข้าใจ เครื่องสแกนอ่านได้ และข้อมูลที่สแกนเชื่อมกับระบบสต็อกได้ถูกต้อง
Table of Contents
ข้อมูลในสติกเกอร์บาร์โค้ดกับข้อความต่างกันอย่างไร
บนฉลาก เราอาจเห็นบาร์โค้ดและข้อความ แต่ข้อมูลที่เครื่องสแกนอ่านนั้น จะอ่านจากข้อมูลที่ถูกนำมาสร้างบาร์โค้ดบนฉลาก
ตัวอย่างเช่น “กระดาษ A4 80 แกรม” และมีรหัสสินค้า A4-80-GSM โดยในบาร์โค้ดบันทึกไว้เฉพาะรหัส A4-80-GSM
เมื่อเราสแกน เครื่องจะอ่านรหัส A4-80-GSM แล้วส่งเข้าระบบเพื่อนำไปค้นหาข้อมูลสินค้าที่บันทึกไว้ ส่วนข้อความ “กระดาษ A4 80 แกรม” ช่วยให้เราดูและตรวจสอบสินค้าได้ด้วยตา
แต่รหัสที่พิมพ์ไว้ใต้บาร์โค้ดก็มีประโยชน์เหมือนกัน หากสแกนไม่ได้ หรือเครื่องแสกนชำรุด เราก็ยังสามารถค้นหาในระบบด้วยตนเองได้
ข้อมูลพื้นฐานที่ควรมีบนสติกเกอร์บาร์โค้ด
1. รหัสสินค้า SKU หรือ Item Code
SKU คือรหัสเฉพาะที่เรากำหนดเพื่อจำแนกสินค้า โดยอาจตั้งให้สื่อถึงประเภท รุ่น สี และขนาด เช่น A4-80-GSM สำหรับกระดาษ A4 80 แกรม และควรตั้งรหัสให้ไม่ซ้ำ เช่น A4-100-GSM สำหรับกระดาษ A4 100 แกรม เป็นต้น ใช้รูปแบบที่ทีมเข้าใจตรงกัน และบันทึกรหัสคู่กับรายการสินค้าในระบบ รหัสที่สั้นและสม่ำเสมอจะช่วยลดความผิดพลาดในการกรอกและตรวจสอบได้
2. บาร์โค้ดและรหัสที่อ่านได้ด้วยตา
บาร์โค้ดเป็นสัญลักษณ์ที่ทำให้เครื่องแสกนอ่านข้อมูลได้รวดเร็ว ส่วนตัวเลขหรือตัวอักษรที่พิมพ์กำกับช่วยให้เราตรวจสอบหรือกรอกข้อมูลด้วยมือเมื่อจำเป็น ก่อนพิมพ์จำนวนมาก ควรทดสอบว่าเครื่องสแกนส่งข้อมูลที่ถูกต้องเข้าสู่ระบบ
3. ชื่อสินค้า รุ่น สี และขนาด
ชื่อสินค้าสั้น ๆ ช่วยให้ตรวจสอบได้ทันทีว่าฉลากตรงกับสินค้าหรือไม่ หากมีตัวเลือกที่หน้าตาคล้ายกัน ควรเพิ่มรุ่น สี หรือขนาดที่จำเป็นต่อการหยิบ
ข้อมูลเพิ่มเติมที่เลือกใส่ตามประเภทสินค้า
Lot หรือ Batch Number ติดตามสินค้าเป็นชุด
Lot หรือ Batch Number ใช้ระบุสินค้าที่ผลิตหรือจัดการเป็นชุดเดียวกัน เช่น LOT A101 หากพบปัญหา สามารถใช้รหัสนี้ช่วยตรวจสอบได้ว่าสินค้าในชุดไหนได้รับผลกระทบ ทั้งนี้ต้องมีข้อมูลเชื่อมโยง Lot กับสินค้าและประวัติการรับ–จ่ายในระบบด้วยน่ะ
Serial Number ติดตามสินค้ารายชิ้น
Serial Number ใช้ระบุสินค้าหรืออุปกรณ์แต่ละชิ้น แม้จะเป็นรุ่นเดียวกันก็มีหมายเลขต่างกัน เหมาะกับงานที่ต้องติดตามประวัติ เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์สำนักงาน หรือสินค้าที่มีการรับประกัน
วันผลิตและวันหมดอายุ
สินค้าที่มีอายุจำกัดอาจต้องระบุวันผลิตหรือวันหมดอายุ เพื่อให้ตรวจสอบและวางแผนหยิบสินค้าได้สะดวก โดยมีหลักจัดลำดับที่พบได้บ่อยสองแบบ
FIFO (First In, First Out) คือรับเข้าก่อน หยิบออกก่อน ส่วน FEFO (First Expired, First Out) คือสินค้าที่หมดอายุก่อนถูกหยิบออกก่อน หากต้องการให้ระบบช่วยจัดลำดับ FEFO ระบบต้องมีวันหมดอายุที่เชื่อมกับสินค้าหรือ Lot นั้นด้วย
ตำแหน่งจัดเก็บและข้อมูลผู้ผลิต
ตำแหน่งจัดเก็บ ช่วยให้ค้นหาสินค้าได้เร็วขึ้น เหมาะเมื่อสินค้ามีตำแหน่งจัดวางค่อนข้างคงที่ แต่หากย้ายสินค้าบ่อย ควรอัปเดตตำแหน่งในระบบหรือใช้บาร์โค้ดที่ชั้นวาง เพราะตำแหน่งบนฉลากสินค้าอาจไม่ตรงกับที่จัดเก็บจริง
หรืออาจเพิ่มชื่อผู้ผลิตหรือซัพพลายเออร์เพื่อช่วยตรวจสอบย้อนกลับ โดยเลือกใส่เท่าที่จำเป็นและรักษาให้ฉลากอ่านง่าย
ควรใช้ Code 128, EAN-13 หรือ QR Code?
การเลือกชนิดบาร์โค้ดขึ้นอยู่กับสถานที่ใช้งาน อุปกรณ์ และข้อมูลที่ต้องการสแกน ไม่จำเป็นต้องเลือกรูปแบบเดียวกันเสมอไป
Code 128 สำหรับรหัสใช้งานภายใน
Code 128 เป็นบาร์โค้ดเส้นที่รองรับตัวเลขและตัวอักษร จึงนำมาใช้กับรหัสภายในอย่าง SKU ได้ โดยควรตรวจสอบว่าเครื่องสแกนและซอฟต์แวร์รองรับข้อมูลที่กำหนด

จากภาพตัวอย่าง รหัสสินค้า “A4-80-GSM” บาร์โค้ดจะประกอบด้วยจุดเริ่มต้น ข้อมูลที่เข้ารหัส ส่วนตรวจสอบ และจุดสิ้นสุด โดยต้องเว้นพื้นที่ว่างทั้งสองด้านเพื่อช่วยให้เครื่องอ่านได้ ส่วนข้อความ A4-80-GSM ใต้บาร์โค้ดเป็นรหัสที่เราอ่านและใช้ตรวจสอบได้ด้วยตา
EAN-13 สำหรับสินค้าค้าปลีก
EAN-13 เป็นสัญลักษณ์บาร์โค้ดที่ใช้แสดงเลข GTIN-13 สำหรับระบุสินค้า โดย GTIN คือเลขระบุสินค้า ส่วน EAN-13 คือรูปแบบสัญลักษณ์ที่นำเลขนั้นมาแสดง หากส่งสินค้าเข้าห้างหรือขายผ่านคู่ค้าภายนอก ควรตรวจข้อกำหนดเรื่องเลขหมายและรูปแบบบาร์โค้ดกับคู่ค้าก่อน

ภาพตัวอย่างของบาร์โค้ด EAN-13 ใช้เลขสมมติ 1234567890128 โดยแถบเริ่มต้น แถบกลาง และแถบสิ้นสุดช่วยให้เครื่องอ่านแยกส่วนของสัญลักษณ์ ส่วนเลขหลักสุดท้ายคือเลขตรวจสอบ ซึ่งคำนวณจากเลข 12 หลักก่อนหน้า และควรเว้นพื้นที่ว่างด้านข้างบาร์โค้ดให้เพียงพอ
QR Code สำหรับงานที่ใช้บาร์โค้ดสองมิติ
QR Code สามารถเข้ารหัสข้อมูลหรือเชื่อมไปยังข้อมูลเพิ่มเติมได้ แต่ก่อนใช้กับงานสต็อก ต้องตรวจว่าเครื่องสแกนอ่านบาร์โค้ดสองมิติได้ และซอฟต์แวร์รับข้อมูลในรูปแบบนั้นได้ การใช้ QR Code

QR Code ตัวอย่างเก็บข้อมูล “A4-80-GSM” เมื่อนำเครื่องสแกนที่รองรับมาอ่าน ระบบจะได้รับรหัสนี้เพื่อนำไปค้นหาข้อมูลสินค้า จุดสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่ 3 มุมช่วยให้เครื่องค้นหาตำแหน่งของ QR Code ส่วนช่องสีดำและขาวภายในประกอบด้วยข้อมูลและส่วนแก้ไขข้อผิดพลาด รวมถึงข้อมูลที่ช่วยให้เครื่องอ่านสัญลักษณ์ได้ ควรเว้นพื้นที่ว่างรอบโค้ดและทดลองสแกนก่อนใช้งานจริง
ออกแบบและพิมพ์สติกเกอร์อย่างไรให้สแกนง่าย
- เลือกขนาดให้พอกับข้อมูล เราควรเอาแค่ข้อมูลที่จำเป็นจริงๆ แล้วเผื่อพื้นที่ให้บาร์โค้ดและตัวหนังสือเพื่อให้อ่านชัด การเพิ่มข้อมูลมาเยอะๆ ทำให้บาร์โค้ดต้องใช้พื้นที่มากขึ้น ทำให้ต้องใช้สติกเกอร์ที่ใหญ่เกินความจำเป็น
- ใช้สีที่ตัดกัน บาร์โค้ดสีดำบนพื้นขาวเป็นตัวเลือกที่ช่วยให้เห็นความแตกต่างระหว่างเส้นกับพื้นได้ชัด ไม่ควรใช้พื้นหลังที่มีลวดลายทับกับบาร์โค้ด
- เว้นพื้นที่ว่างรอบบาร์โค้ด พื้นที่ว่างหรือ Quiet Zone ช่วยให้เครื่องแยกสัญลักษณ์ออกจากส่วนอื่น ไม่ควรเอาข้อความ หรือ ภาพมาวางในพื้นที่ Quiet Zone
- เลือกตำแหน่งติดให้เหมาะ หลีกเลี่ยงรอยพับ รอยต่อ หรือบริเวณที่ทำให้บาร์โค้ดบิดเบี้ยว รวมถึงตรวจว่าฟิล์มหรือวัสดุห่อหุ้มไม่รบกวนการสแกน
- เลือกวัสดุและระบบพิมพ์ตามการใช้งาน เราควรเช็คพื้นผิวที่ต้องการติดสติกเกอร์เป็นว่าแบบไหน เช็คความชื้น ความร้อน หรือการเสียดสีหรือไม่ และต้องการให้อ่านข้อมูลได้นานเท่าไร และตรวจสอบว่ารุ่นเครื่องพิมพ์รองรับวัสดุที่เลือกไหม เพราะเครื่องพิมพ์มีระบบพิมพ์ต่างกัน เช่น Direct Thermal พิมพ์ลงบนลาเบลที่ไวต่อความร้อนโดยไม่ใช้ริบบอน ส่วน Thermal Transfer ใช้ริบบอนถ่ายโอนหมึกลงบนฉลาก การเลือกวัสดุให้ตรงกับระบบพิมพ์จึงช่วยให้พิมพ์ได้เหมาะกับการใช้งาน
- ทดลองพิมพ์และสแกนก่อนนำไปใช้ ก่อนพิมพ์จำนวนมาก ควรทดลองพิมพ์และติดลงบนสินค้าหรือพื้นผิวที่จะใช้งานจริง แล้วใช้เครื่องสแกนทดสอบหลายครั้ง เพื่อดูว่าบาร์โค้ดอ่านได้ชัดเจนและส่งข้อมูลเข้าระบบถูกต้องไหม เพราะการสแกนผ่านเพียงครั้งเดียวไม่ได้ยืนยันว่าบาร์โค้ดผ่านมาตรฐานแล้ว
หากยังไม่แน่ใจว่าจะเลือกลาเบลแบบไหน สามารถอ่านวิธีเลือกสติกเกอร์ลาเบลความร้อนและแนวทางแก้ปัญหาการพิมพ์ หรือดูขนาดและรูปแบบสินค้าในหมวดสติกเกอร์ลาเบลความร้อนได้
สรุป การทำสติกเกอร์บาร์โค้ด ควรใส่ข้อมูลอะไรบ้าง
การทำสติกเกอร์บาร์โค้ดสำหรับจัดการสต็อก ควรเริ่มจากข้อมูลที่ช่วยให้เราสามารถ ระบุสินค้าได้ถูกต้อง ได้แก่ รหัสสินค้าที่ใช้ในระบบ บาร์โค้ด รหัสที่อ่านได้ด้วยตา และชื่อสินค้าสั้น ๆ หากสินค้ามีหลายสีหรือหลายขนาด ควรระบุให้ชัดเพื่อช่วยแยกสต็อกและลดการหยิบผิด
สำหรับสินค้าที่ต้องติดตามเพิ่มเติม อาจใส่ Lot Number วันหมดอายุ หรือ Serial Number ตามลักษณะการใช้งาน พร้อมตรวจสอบว่าข้อมูลที่ต้องการสแกนถูกบันทึกในบาร์โค้ดหรือเชื่อมกับระบบแล้ว สุดท้ายควรเลือกขนาดและวัสดุให้เหมาะกับเครื่องพิมพ์และสภาพแวดล้อม รวมถึงทดลองสแกนก่อนพิมพ์จำนวนมาก
หากกำลังเลือกสติกเกอร์สำหรับพิมพ์ฉลากสินค้า แจ้งขนาดที่ต้องการ รุ่นเครื่องพิมพ์ พื้นผิวที่ติด และลักษณะการใช้งาน เพื่อขอคำแนะนำและใบเสนอราคาได้ที่หน้าขอใบเสนอราคา
